Ziekte van Marek, Marekse verlamming
Algemeen
De ziekte van Marek wordt veroorzaakt door een alfaherpesvirus, dat tumoren veroorzaakt bij kippen in zenuwen en organen. Het komt vaak voor bij hobbykippen en is niet overdraagbaar op mensen, maar wel op kwartels en kalkoenen. Eieren en vlees van besmette dieren of dragers is veilig voor consumptie. Bij pluimveehouderijen met kippen die voor consumptie of eieren worden gebruikt zijn alle dieren op de eerste levensdag gevaccineerd, waardoor ze niet ziek worden. De ziekte kent meerdere verschijningsvormen die ook in combinatie kunnen voorkomen.
Dieren kunnen ook drager zijn van het virus, ze zijn dan niet ziek, maar verspreiden het virus wel. Bij stress of afname van de weerstand kan het virus tot uiting komen. Voorbeelden van stressvolle gebeurtenissen zijn introductie van nieuwe kippen in een groep, het leggen van het eerste ei bij de hen en roofdieren bij het hok. Weerstandsdaling kan ook optreden bij vitaminetekorten door onvolwaardige voeding, kou, de periode van rui of door ziekten. Kippenrassen met een verhoogde gevoeligheid om ziek te worden zijn onder andere Zijdehoenders en Sebrights. Zijdehoenders zijn ook gevoeliger voor weersomstandigheden door het pluizige verenkleed, waardoor ze zich minder makkelijk droog en warm kunnen houden op wisselvallige dagen. Verspreiding gebeurt via veerstof en huidschilfers.
Verschijnselen
Klassieke vorm van Marek
Bij de klassieke vorm van Marek treedt verlamming op van zenuwen in het lichaam. Als de zenuwen naar de poot zijn aangetast kan dit tot mankheid lijden en als de zenuw verder wordt aangetast tot verlamming van de poot of beide poten.
Ook kan de krop verlamd zijn, dit uit zich in een heel grote krop die maar moeizaam wil legen. Door het groter worden en uitrekken van de krop en de huid eromheen, kun je een kaal gebied aan de onderzijde van de krop zien.
Acute Marek
Bij plotselinge sterfte bij kuikens met een leeftijd van 10 – 13 weken zonder verschijnselen vooraf kan aan Marek gedacht worden. Het wordt dan veroorzaakt door tumorvorming in de organen.
Huidvorm
Bij de huidvorm zie je tumoren op de huid van de kippen en kunnen veerfollikels verdikt zijn.
Oogvorm
Bij de oogvorm kun je afwijkingen zien aan de vorm van de iris of verkleuringen in het oog. Kippen kunnen geleidelijk of plotseling blind worden wat leidt tot vermagering en het hok niet meer in kunnen komen.
Diagnostiek
Een test op veerfollikels (begin van de veer waar de veer uit groeit) kan de ziekte en ook dragerschap aantonen. Er kan dus onderzoek gedaan worden op veerfollikels om het virus aan te tonen.
Met behulp van een röntgenfoto kunnen sommige andere oorzaken uitgesloten worden, denk bijvoorbeeld aan een botbreuk. Als er op de foto geen aanwijzing is voor andere aandoeningen dan kan er sprake zijn van de ziekte van Marek. Bij overleden dieren kan pathologisch onderzoek worden gedaan om een diagnose te stellen. Histologie, ofwel het onderzoeken van weefsels door de patholoog kan in de meeste gevallen een zekere diagnose geven.
Therapie
Helaas is er geen therapie om Marek te behandelen. In veel gevallen hebben de dieren veel pijn en ongemak van de ziekte.
Prognose
De prognose is slecht, als er verlamming optreedt of tumoren in het lichaam zichtbaar worden. Het virus is helaas niet uit de omgeving te verwijderen, het is niet met het blote oog zichtbaar en zit in zeer kleine stofdeeltjes. Het virus kan langer dan één jaar overleven in een omgeving waar de kippen zijn weggehaald.
Preventie
Ondersteuning van het immuunsysteem door een gezonde levensstijl en stressbeperking kunnen het tot uiting komen van de ziekte beperken. Regelmatig ontlastingsonderzoek op coccidiose en worminfecties en het voorkomen van bloedmijt en kalkpotenmijt kunnen helpen het immuunsysteem zo goed mogelijk te ondersteunen. Desinfectie van het hok zou de infectiedruk theoretisch iets kunnen verlagen maar helaas krijg je het virus niet uit de omgeving als het er eenmaal is. Dit omdat de kippen die drager zijn, constant huidschilfers en veerstof blijven afgeven aan de omgeving.
Het advies is om geen ongevaccineerde dieren te mengen met gevaccineerde dieren, met als doel ervoor te zorgen dat de ongevaccineerde dieren besmet raken door dragers in de gevaccineerde groep. Veel fokkers hebben de dieren gevaccineerd op de eerste levensdag van het kuiken, maar er zijn ook fokkers die geselecteerd hebben op de sterke dieren, waardoor een minder hoge gevoeligheid voor het virus is ontstaan. Let op, gevaccineerde dieren kunnen het virus wel verspreiden.
Bij grote broederijen worden kuikens op de eerste levensdag of voor uitkomst in het ei gevaccineerd. Vaccinatie op de eerste levensdag van de kuikens is de enige manier om de ziekte te voorkomen, maar helaas kunnen wij de vaccinatie niet aanbieden. De vaccinatie moet namelijk onder speciale omstandigheden bewaard worden (in stikstof) en het is alleen beschikbaar is voor zeer grote hoeveelheden kippen tegelijk 1000-2000 kippen.